Farelerde Metotreksatın Farmakokinetiği Üzerine Silibinin Etkisi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veterinerlik Farmakoloji Ve Toksikolojisi (Dr), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞERAFETTİN KARTAL

Danışman: Orhan Çorum

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı farelerde metotreksatın (MTX) plazma ve doku farmakokinetiği ile kümülatif idrar ve dışkı atılımı üzerine silibinin etkisini belirlemektir. Toplam 180 adet fare rastgele 3 eşit gruba ayrıldı. Birinci gruba (MTX) intraperitoneal yolla 20 mg/kg tek doz MTX uygulandı. İkinci gruba (MTX+DS) düşük doz silibin (10 mg/kg, 24 saatte bir 7 gün, oral) + MTX intraperitoneal yolla 20 mg/kg tek doz uygulandı. Üçüncü gruba (MTX+YS grubu) yüksek doz silibin (50 mg/kg, 24 saatte bir 7 gün, oral) + MTX intraperitoneal yolla 20 mg/kg tek doz uygulandı. Tüm gruplarda MTX uygulama sonrası 0, 0.08, 0.25, 0.5, 1., 2., 4., 6., 8., 10., ve 12. saatlerde plazma ve doku örnekleri (beyin, mide, ince barsak, kalp, kas, karaciğer, akciğer, böbrek, dalak ve testis) alındı. Ayrıca 0-2., 2-4., 4-6., 6-8., 8-10. ve 10-12. saatlerde idrar ve dışkı örnekleri toplandı. Örneklerden MTX analizi HPLC-UV yardımıyla gerçekleştirildi. Düşük ve yüksek doz silibin uygulamasının MTX'ın plazma EAA ve Cdoruk değerlerini artırdığı ve Cl/F ve Vz/F (MTX+DS hariç) değerlerini azalttığı belirlendi. Silibin uygulaması sonrası MTX'ın plazma t1/2λz, MRT ve Tdoruk değerlerinde değişiklik görülmedi. Düşük ve yüksek doz silibin uygulaması MTX'ın EAA ve Cdoruk değerleri kas, testis ve dalak dokusunda artarken; beyin dokusunda azaldı. Farklı doz silibin uygulaması sonrası EAA değeri böbrekte arttı, karaciğerde azaldı ve akciğerde değişmedi. Silibin böbrek, kalp, ince barsak ve mide dokularında EAA ve Cdoruk değerlerinde farklılığa neden oldu, ancak bu farklılık dozla ilişkili değildi. MTX'ın idrar ve dışkıdan 12 saat süresince kümülatif atılımı sırasıyla %60 ve %5.73 olarak belirlendi ve silibin uygulaması idrar ve dışkıdan kümülatif atılımını azalttı. Sonuç olarak silibin uygulamasının MTX'ın plazma ve doku farmakokinetiğinde önemli değişikliklere neden olduğu, bu değişikliklerin silibinin dozundan bağımsız olarak dokulara göre farklılık gösterdiği belirlendi. Ancak, silibin uygulaması sonrası dokularda taşıt proteinlerin seviyelerinin incelendiği ve MTX'in terapötik etkinliğin belirlendiği daha detaylı araştırmalara ihtiyaç vardır.