Tüketilen gıdalardaki perflorlu bileşiklerin seviyelerinin belirlenmesi ve insan sağlığı üzerine etkilerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KİMYA (YL) (TEZLİ), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUAZ KÖROĞLU

Danışman: ŞANA SUNGUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Perflorlu bileşiklerin birer üyesi olan perfloro oktanoik asit (PFOA) ve perfloro oktansülfonik asit (PFOS), endüstrinin birçok sahasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Güçlü C – F bağları termal ve kimyasal kararlılık sağlarken, tekstil, halı, kumaş kaplama, deri, gıda ambalajı, cila, mum, boya, kozmetik, hidrolik akışkanlar, yangın söndürücüler ve kâğıt gibi birçok üründe kullanılmaktadırlar. Ayrıca çevrede çok zor hidroliz olmaları kimyasal kararlı yapılarından kaynaklanmaktadır. Bu durumdan dolayı kalıcı organik kirleticiler olarak tanınmaktadırlar. İnsanların PFOS ve PFOA maruziyeti özellikle gıdalar, içecekler ve ev tozu ile gerçekleşmektedir. Bu çalışmada, Hatay'da satışa sunulan yiyecek ve içeceklerdeki PFOS ve PFOA seviyeleri, LC-MS/MS kullanılarak tespit edilmiştiradet. Balık, et, sakatat, yumurta, kraker, cips, kek, çikolata, sebze, süt, meyve suyu gibi seçilen toplam 123 örnek araştırılmıştır. En yüksek PFOA konsantrasyonu büyükbaş etinde (5.15 ng g-1), büyükbaş böbrekte (5.65 ng g-1), büyükbaş dalakta (5.06 ng g-1) ve tavuk ciğerde (5.02 ng g-1) olarak tespit edilmiştir. En yüksek PFOS seviyesi ise istavritte (52.43 ng g-1), levrekte (45.87 ng g-1), sardalyede (42.83 ng g-1) ve karabalıkta (41.33 ng g-1) bulunmuştur. Balığın, et ve sakatat gibi PFOS içeren diğer gıda türlerinden daha fazla PFOS maruziyetine sebep olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, epidemiyolojik çalışmalarda PFOA ve PFOS maruziyetinin böbrek yetmezliği hastalığı ile ilişkili olabileceği belirtildiğinden dolayı, böbrek yetmezliği hastaları ve kontrol grubundan oluşan 59 tane serum örneğinde çalışma yapılmıştır. Böbrek yetmezliği hastalarına ait serumlardaki PFOS ve PFOA derişimlerinin ortalamaları kontrol grubuna göre daha yüksek tespit edilmiştir.