Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İŞLETME (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tez Danışmanı: Şafak Kaypak
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
1990’lı yıllarla birlikte
daha hızlı yaşanan küreselleşme hareketleri, teknolojideki gelişmeler ve yoğun
rekabet ile birlikte özellikle büyük işletmelerin bu değişimler karşısında ağır
kalması, işletmeleri geleneksel olarak oluşturdukları bürokratik yapılandırmalarını
değiştirmek gereksinimi ile karşı karşıya bırakmaktadır. Bu gereksinim,
işletmelerin piyasaya hızla cevap verebilecek yeni örgüt yapıları arayışına
girmelerine yol açmıştır. Söz konusu yapılar daha çok örgütlerarası işbirliğine
dayanmakta olup bunlardan birisi de şebeke örgüt yapısıdır.
Şebeke örgüt yapıları
daha çok piyasa mekanizması çerçevesinde farklı ürün ve hizmet üreten
işletmelerin uzun veya kısa vadeli olarak bir araya gelmesi ile oluşan bir
yapıdır. Normal geleneksel bürokratik yapılardan farklı olarak işlerin
bütünleşmesinden çok ayrışmasına dayanmaktadır. Örgütlerin kendi ana
faaliyetlerindeki uzmanlıklarını başka firmalarla paylaşımı sayesinde
piyasadaki değişime hemen karşılık verebilmektedirler. Şebeke örgüt yapıları
literatürde üç değişik şekilde ele alınmaktadır. “Dahili şebeke örgüt yapısı”
daha çok aynı merkezi kontrol grubu içinde faaliyet gösteren işletmelerin
piyasa mekanizması çerçevesinde birlikte iş yapmalarına dayanmaktadır. İkinci
şekil olan “dengeli şebeke örgüt yapısı” ise uzun süreli olarak birbiri ile iş
yapan bağımsız firmaların oluşturduğu bir yapıdır. Son olarak “dinamik şebeke
örgüt yapısı” sürekli değişen birbirinden bağımsız işletmelerin belli bir aracı
ile birlikte üretim için kısa dönemli ilişkiye girmeleridir.
Bu çalışma ile yukarıda sayılan şebeke örgüt yapılarının varlığı saptanmaya çalışılmıştır. Türkiye’nin en büyük sanayi işletmeleri üzerine yapılan araştırmada bu yapıların ülkemizde var olduğu ama saf olmadıkları kabul edilmektedir. Bulunan sonuca göre bu işletmelerin kullandıkları girdiler, ürettikleri çıktılar, dışkaynak kullanımı, stratejik kontrol ve işletmelerin birbirine karşı duydukları güven çerçevesi içinde işletmeler birbirleriyle farklı ilişkilerde bulunacaklardır. Yapılan kümeleme analizi sonucunda altı grup oluşmuş ve bu altı grubun bazı yönlerden şebeke örgüt yapıları özelliklerini taşıdıkları saptanmıştır.
Bu çalışma ile ülkemizin örgüt yapıları konusunda dünyadaki gelişmelerin neresinde olduğu belirli bir konu çerçevesinde irdelenmeye çalışılmıştır. Yapılan kümeleme analiziyle işletmelerimizin şebeke örgüt yapısında hangi özellikleri yansıttıkları gösterilerek ileride doğabilecek sorunlara karşı önlem alınması olanağı sağlaması hedeflenmiştir. Böylece sorunların ortaya çıkmadan önce tespiti ve verimli şekilde ilişkilerin oluşturulması sağlanabilmektedir.