Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzikoloji Ve Müzik Teorisi, Türkiye
Tez Danışmanı: Recep Uslu
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışma 1991 yılında Dr Abdülmecid Diyab ve Ustaz Ğattas Abdülmelik Haşebe tarafından yayınlanan Salahaddin Safedi'nin Risale fi İlmi'l Musikâ yazması üzerine ?Safedi'nin Müzik Teorisi? adı ile İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde bir giriş ve üç ana bölüm halinde tez olarak hazırlandı. Giriş bölümünde ilk olarak Türk Müziği açısından edvar ve risale gibi müzik teori eserlerinin önemi belirtilmiştir. Daha sonra edvarlar ve risaleler hakkında yapılmış akademik çalışmalar ile yayımlanmış kitaplardan bahsedilerek, örnekler verilmiştir. Neden böyle bir çalışmaya gerek duyduğumuz açıklanarak, kullandığımız kaynak ve araştırmalardan söz edilmiştir. Ardından tezi yaparken nasıl bir yol takip ettiğimiz ve hangi metotları kullandığımız anlatılmıştır, kullanılan transkripsiyon alfabesinden bahsedilmiştir. Örnek vermiş olduğumuz akademik çalışmalarla, yayınlanmış eserlerin çalışma metotları ve araştırma yollarını açıklayarak, hazırlanan çalışmanın kendi planı da bu bölümde anlatılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Risâle fî `İlmi'l Mûsîkâ adlı eserin müellifi hakkında bilgi verilmektedir. Tam olarak adı Salahaddin Ebu, Safa Halil İbn Aybek Safadî'dır. Ataları Türk asıllı olup babası Memluk Türklerinden İzzettin Aybek olup künyesindeki Aybek sıfatını da buradan almaktadır. Onun edebiyat, dil, hat ve sitilistlik alanındaki bilgi ve yetenekleri Türk Memlukluları devleti idaresinde resmi görevlerde bulunma fırsatı yaratmış, Doğum yeri olan Safad'da sekreterlik görevi yaparak başlamış daha sonra Kahire, Halep, Rahbe ve Şam'da çeşitli katiplik görevlerinde bulunmuştur. Hayatının çoğunu geçirdiği Şam'da bir veba salgını sonucu 23 Haziran 1363'te vefat etmiştir. Devlet görevlerinde bulunduğu bu süreçte çok sayıda biyografik sözlük, edebi eser, tarih kitapları, belagat (güzel söz söyleme sanatı) ve kompozisyon alanlarında çok sayıda eserler yazmıştır. Kendi ifadesine göre 300 cilt eserinin olduğunu belirtmiştir. En önemli eserlerinden: Vafi Bil Vafayat, Ayanü'l Asır ve Avanü'l Nasır, Masaliki Absar Fi Memalik Amsar, Teksire, Tashihhü'l-Tashif ve Tahrirül Tahrif, Gavamizu Sihah, Tavşiü'l-Tavşih. 1991 yılında Kahire'de Dr. Abdülmecid Diyab ve Ustaz Ğatdas Abdülmelik Haşabe tarafından yayınlanan Risâle fî `İlmi'l Mûsîkâ adlı eser hakkında bilgi ve Amnon Shiloah The Thory of Music in Arabic Writings adlı eserinde belirttiğine göre, bu eserin Safadî'ye ait olup olmadığına dair tereddütleri olduğuna yönelik bilgi ve açıklamalar verilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde Risâle fî `İlmi'l Mûsîkâ adlı eserin Muhammed Tebrisani tarafında yazılan nüshası olan el yazması ve eser üzerine Arapça yapılan edisyon transkripsiyon hakkında tespit edilen açıklayıcı bilgiler verilmektedir. Berlin kütüphanesinde bulunan diğer nüshalar hakkında açıklayıcı bilgiler verildi. Ayrıca müzik, gına ve lahın kelimelerinin etimolojik incelenmesi yapılmış ve risaledeki vü müzik, felsefe, astronomi ve astroloji ilişkileri incelenmiştir. Edvar yerine kullanılan makam terimi, 12 makam 24 şube ve 7 avaze seyir özellikleri ile birlikte batı nota sistemi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bölümün sonunda Risalede geçen şahıs isimleri enstrüman ve müzik terimleri hakkında açıklayıcı bilgiler verilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde, Diab ve Haşabenin 1991 yılında yayınlamış oldukları kitabın sonunda alınan Safedî'nin Risale fi İlmil Musiki adlı eserin Arapçadan Türkçeye tercümesi bulunmaktadır. Tezin sonuç bölümünde yapılan bu çalışmanın özellikleri ve çıkartılan sonuç hakkında bilgiler verilmiştir. Müzik tarihi içerisinde Türk Müziği teorisi ve uygulamalarını belirleyen edvar ve risale gibi kaynakların önemi ve bu eserlerden biri olan Safedi'nin Risale fi İlmil Musiki adlı eserin Türk Müziği tarihi ve gelişimi içerisinde olumlu ve faydalı bir etken olmasına çalışıldığı belirtilmiştir.