Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiye
Tez Danışmanı: Halil İbrahim Kaçar
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Arap dili ve belâgatinin önemli edebî üsluplarından biri olan hazif; harf, kelime ve cümle düzeyinde gerçekleşmektedir. Dilin en küçük biriminde olan harf hazfi, kelime yapısını oluşturan bina harflerinin hazfi (iktitâ`) ve kelimenin üç kısmından biri olan (isim, fiil ve harf) mana harflerinin hazfi olmak üzere iki şekilde karşımıza çıkmaktadır. Tezin konusunu, iktitâ` ve binâ harflerinin hazfi de denen kelimede gerçekleşen harf hazifleri oluşturmaktadır. Bu harf hazfi, konum itibariyle kelimenin başında, ortasında veya sonunda; sayı itibariyle bir, iki veya daha fazla harfin hazfiyle gerçekleşmektedir. Belâgat âlimleri, kelime ve cümle haziflerinin bağlama delâlet eden belâği gayelerini derinlemesine incelerken kelimede gerçekleşen harf haziflerinin gayesini çoğunlukla lafzî tahfif, îcâz ve ihtisar ile açıklamışlardır. Tezde yapılan inceleme sonucunda; dil, belâgat ve ulûmu’l-Kur’ân’a dair eserlerde dağınık halde örnekleri bulunan kelimede gerçekleşen harf haziflerinin bunlardan başka edebî boyutu ve belâği gayeleri bulunmaktadır. Tezin birinci bölümünde meselenin dil boyutu sarf, nahiv ve belâgat ilimlerinde derinlemesine incelenmiş; ikinci bölümde dilin en üst seviyede tahakkuk ettiği ilâhî kelam Kur’ân-ı Kerim’den istişhâd yoluyla harf hazfinin lafzın ötesindeki edebî boyutu ortaya konmuştur. Bu bağlamda Kur’ân-ı Kerim’de kelimede gerçekleşen harf hazifleri tespit edilmiş; kelimenin başında, ortasında ve sonunda hazfedilmesine göre kategorilere ayrılmış, her kategoride ayetler dil ve anlam bakımından edebî incelemelere tabi tutulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre kelimede gerçekleşen gayri kıyâsî harf haziflerinin lafzî tahfif ve ihtisarın ötesinde belâği gayeleri ve edebî boyutu vardır.