Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ümit Eskin
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
İslâm tarihinin bir parçası olan siyere dair ilk belirgin çalışmalar hicrî 1. asırda (623) yapılmıştır. Şa‘bî de bu dönemde yaşamış ve naklettiği rivayetler ölçüsünde Hz. Peygamber’in hayatıyla ilgilenmiştir. Onun bu ilgisi siyer ile sınırlı kalmayıp İslâm tarihinin diğer evreleriyle ilgilide rivayetler nakletmiştir. Bu çalışmada onun İslâm tarihine katkılarını tespit etmek amaçlanmıştır. Bu nedenle belirlenen rivayetler farklı başlıklar altında sınıflandırılıp birtakım değerlendirmelere tâbi tutulmuştur. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alındıktan sonra Şa‘bî’nin hayatına dair önemli görülen olaylar, tespit edilen bilgiler ışığında incelenmiştir. Birinci bölümde Şa‘bî’nin rivayetlerinde takip ettiği tarih metoduna dair öne çıkan hususlar zikredilmiş, bunlar; Şa‘bî’nin isnad kullanımı, vesika kullanımı, şiir kullanımı, tarih kullanımı, mekân kullanımı, âyet kullanımı, fıkhî hükümlere yer vermesi, biyografik bilgilere yer vermesi ve evâil literatürüne dair bazı bilgilere yer vermesi gibi başlıklar altında belirlenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Şa‘bî’nin, peygamberler tarihi, câhiliye ve siyer dönemlerine dair naklettiği rivayetlerin muhtevası hakkında bilgi verilmiştir. Bu rivayetlerde gerek görülen yerlerde değerlendirmeler ve açıklamalar yapılmıştır. Mekke dönemi peygamberlik öncesi ve sonrası olmak üzere iki başlıkta ele alınmıştır. Medine döneminde ise konular kronolojik olarak ele alınarak işlenmiştir. Şa‘bî’nin rivayetlerinin büyük bir kısmını bu bölümde yer alan siyer dönemi oluşturmaktadır. Siyer döneminde ise en çok Medine dönemine ilgi duyduğu görülmüştür. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Hulefâ-yi Râşidîn ve Emevîler dönemine dair rivayetlerinin muhtevası yansıtılmaya çalışılmıştır. Şa‘bî’nin Hulefâ-yi Râşidîn döneminde halifelerin göreve gelişleriyle alakalı bilgi verdiği görülmüştür. Özellikle Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer döneminde fetihlere dair bilgiler verilmektedir. Hz. Osman ve Hz. Ali döneminde ise iç karışıklıklara odaklanılmıştır. Bunun yanında halifelerin yönetim anlayışlarına dair iii bilgiler de verilmiştir. Emevîler döneminde ise rivayetlerin gözle görülür bir şekilde azaldığı ve sadece belli başlı konulara dair rivayetlerin nakledildiği görülmüştür. Sonuç olarak Şa‘bî’nin siyer sahasında olmasa da İslâm tarihinin başka dönemlerinde eser verdiğini ve bu dönemlerde önemli bir yerinin olduğu kanaatine varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İslâm tarihi, Siyer, Câhiliye, Hulefâ-yi Râşidîn, Emevîler, Şa‘bî