BİR TRAKYA KÖYÜNDE GÜNDELİK HAYAT VE DİJİTAL MEDYA: FEMİNİST BİR DİJİTAL MEDYA ETNOGRAFİSİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Melike Aktaş Kuyucu
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
2022 yılının Haziran ve Eylül aylarında, Tekirdağ’ın bir(kaç) köyünde
yürüttüğüm bu feminist dijital medya etnografisinde, köylü kadınların gündelik
hayatında dijital medyanın toplumsal cinsiyete dayalı ezilmişliklerini sorgulama,
değiştirme ve yeniden üretmede bir rolü olup olmadığını anlamaya çalıştım. Katılımlı
gözlem, derinlemesine görüşme ve enformel sohbetlerden elde ettiğim veriler, köylü
kadınların dijital medya deneyimlerini üç temel zeminde ortaya koyuyor: Kullanım
pratikleri, anlamlandırma biçimleri ve performanslar. Feminist bir dijital medya
etnografisi yürüttüğüm bu alan araştırmasında, belirli güç ilişkileri içerisinde şekillenen,
ne mutlak özgürlük ne de mutlak hâkimiyet etrafında ele alınamayacak olan ve faillik
üreten bir teknolojinin gündelikliğini ortaya koymayı amaçladım. Bu metodolojik hat,
alan boyunca cinsiyet, sınıf, mekân ve kimlik gibi toplumsal kategorilerin dijital medya
zemininde birbirleriyle nasıl kesiştiklerini keşfedebilme imkânı sundu. Köy ve köylülük
üzerine düşünmenin dijital medya, zaman, mekân ve öznellik üzerine düşünmeyi
kolaylaştıran bir yanı vardı. Saha araştırması boyunca farklı kadınlık ve farklı köylülük
biçimlerinin varlığına şahit oldum ve dijital medyanın köylü kadınlar için taşıdığı
anlamı bu farklılıklarla dolayımlayarak anlamaya çalıştım. Araştırma yürüttüğüm
köylerde dijital medyaya şaşırtıcı derecede tutkuyla bağlı kadınların yanında bir çeşit
kilitlenme hali yaşayan kişiler de vardı. Bu tezde dijitalleşmenin köyün, köylülüğün ve
köyde kadın olmanın kavranışında ve inşasında daha önce olmayan bir dönüşüm
meydana getirdiğini iddia ediyorum. Ekonomik, toplumsal ve kültürel değişimler
öznelerin köylülüğü konumlandırma biçimlerini değiştiriyor ancak dijital dönüşüm,
eskiden “köylülük işareti” olarak görülen pek çok pratiğin, gurur duyulan şeylere
dönüşmesinde yeni bir aşamaya işaret ediyor. Çoğu köylü kadının elinde dijital medya,
hem köy-kent düalitesi ile oynadıkları hem de bu düaliteyi yeniden ürettikleri bir
teknolojiye dönüşüyor. Kadınlar dijital medya aracılığıyla köylülüğe ilişkin belirli
normatif, ideolojik ve kültürel tahayyülleri yeniden üretirken aynı zamanda o imgeleri
sarsıyorlar. Dahası köydeki kadınlara kültürel kimlikleri ve öznelliklerini inşa etmek
için ihtiyaç duydukları sembolik malzeme ve ortamın çok önemli bir kısmını dijital
medya sunuyor. Sadece otantik köy sosyalliğini ve “klasik” köylü imgesini yeniden
üretmeleri için değil, bu imgeyle oynamaları; kendi köylülük ve modernliklerini inşa
etmeleri; emeklerini görünür kılmaları; aynı zamanda köylülüklerini gizlemeleri ve
paraya çevirmeleri için de bir alan açıyor dijital medya. Bu çerçevede köylü kadınların
dijital medya örüntüleri, en genel düzlemde mevcud olanı askıya alma ve yeniden
üretmeye yönelik performans, kullanım pratikleri ve söylemlerden oluşuyor. Bu tez
çalışması medya ve iletişim çalışmalarının disiplinler arası alanına üç temel düzlemde
katkı sunuyor: Etnografik, teorik ve mekânsal-coğrafi.