Dil Hiyerarşileri İşleyişte: Hatay'da Yaşayan Türkçe-Arapça İkidilli Ailelerin Aile Dil Politikaları
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Betil Eröz; Bilal Kırkıcı
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Bu doktora çalışması, Hatay'da yaşayan ve anadili Arapça olan bir topluluğa mensup beş Türkçe-Arapça anadilli ailenin aile dil politikalarını araştırmayı hedeflemiştir. Çalışmada aynı zamanda çocukların aile dil politikalarını şekillendirmedeki rolü araştırılmıştır. Çalışmanın amaçları doğrultusunda etnografik durum çalışma deseni kullanılmıştır. Veriler, ailelerin evlerinde yapılan gözlemler, aile etkileşimlerinin video kayıtları ve yarı-yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Veri analizine Spolsky'nin üç bileşenli Aile Dil Politikası modeli yön vermiş, Braun ve Clarke'ın (2021) Refleksif Tematik Analiz (RTA) yöntemi kullanılmıştır. Veri analizi sonucunda Spolsky'nin Aile Dil Politikası modeline bağlı beş ana tema ve bunlara bağlı alt temalar oluşturulmuştur. Katılımcı ailelerin dil ideolojilerine yönelik bulgular, ailelerin Türkçe ve Arapçayı bu dillere atfettikleri işe yararlık ve değer algıları doğrultusunda önem sırasına koyduğunu göstermiştir. Dil pratiklerine ilişkin bulgular katılımcı ebeveynlerin dil tercihlerini muhataplarına ve etkileşimin konusuna göre düzenlediklerini göstermiştir. Aynı zamanda katılımcılar büyükanne ve büyükbabaların çocukların Arapça öğrenimine etkileri üzerine iki zıt fikir ortaya koymuştur. Dil pratikleri ile ilgili bir diğer bulgu çoğu ebeveynin dini bayramlar ve cenaze törenleri gibi durumlarda Arapçayı tercih ettiğini göstermiştir. Bu durum Grosjean'ın (1997) Tamamlayıcılık İlkesi'ne işaret etmektedir. Buna ek olarak, ebeveynlerin çocuklarına sevgi ve şefkat ifade ederken Arapçayı tercih ettiklerini ortaya koymuştur. Dil yönetimine dair bulgular ailelerin dil ideolojileri ile bağlantılı olarak Arapçanın aktarımı için genelde müdahaleci olmayan serbest bir tutum sergilediklerini göstermiştir. Son olarak, bulgular çocukların toplum diline karşı tutum ve yatkınlıklarında bireysel farklılıklar ortaya koymuştur.