Bilgi ve Tanım Bağlamında Bertrand Russell'ın Aristoteles Eleştirisi ve Mantık Anlayışı
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Felsefe, Türkiye
Tez Danışmanı: Hüseyin Subhi Erdem
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Yirminci yüzyılda Frege ile başlayan süreçte mantıksal düşünce
Aristoteles’in mantık geleneğinin yüzyıllardır uygulanan pratiğine temel
eleştiriler getirmiştir. Bu bağlamda yeni mantıksal düşünceyi tesis etmede
Frege’nin yanında Russell ’da önemli bir düşünür olarak belirginleşmektedir. Bu
çalışmada Russell’ın mantıksal düşüncede ortaya koyduğu çözümleme ve fikirleri
çerçevesindeki özgün yaklaşımları Aristoteles geleneğinde pratiğe kavuşmuş
mantıksal çerçeve ile karşılaştırılacak ve bir değerlendirmeye tabi
tutulacaktır. Bu bağlamda modern çağın ana hatlarıyla mantıksal düşünceye
getirdiği sınır ve işlev ile klasik çağın mantıksal düşüncesi arasındaki temel
farklar açığa çıkarılıp bir mukayese imkânı oluşturulacaktır. Böylece günümüz
mantıksal düşüncesinin ana karakteri ve yönünün tayini de daha belirgin ortaya
konulacaktır. Çalışmamız esasen daha spesifik bağlamda mantıksal düşüncenin Russell‘da
ortaya çıkan yönelimi ile Aristoteles mantığının karakteri ve çözümleme gücünü
karşılaştırarak değerlendirmeyi hedeflemektedir. Aristoteles mantığı doğruluk
ve yanlışlık kriteri üzerinde gelişen iki değerli bir mantıktır. Ancak bu
kriter çok genel bağlamda soyut ve somut bilimlerin temellendirilmesinde
kullanılmıştır. Modern zamanlarda bilimlerin kendi ilgi alanlarında uzman ve
derinlemesine branşlaşmasıyla somuta yönelik bir araştırma konusu olması
mantığında bilimsel düşüncenin gelişiminde bir alet olarak iş gören yapısı
Aristoteles mantığının özellikle ortaçağda kullanılan geniş mahiyetteki alanını
somut adına sınırlandırmıştır. Bu sınırlamayla birlikte mantığın statüsü de
yeniden tartışma konusu kılınmıştır. Özellikle yirminci yüzyıl mantık alanında
serdedilen yeni çalışmalar mantığın bu yeni konumunu hassasiyetle koruma ve
sınır çizme işine girmiştir. Daha somut biçimde Frege ile başlatılan süreçte
onunla aynı bağlamda hareket eden düşünürler kendi özgün çalışmalarında bu
çizgiyi netleştirme çabası içine girmişlerdir. Bu çalışmada Russell’ın
mantıksal düşünceyi kendi kavrayışında gerçekleştirmesi ve geleneksel mantıksal
yapıya getirdiği eleştirileri tanım ve epistemik gerekçeleri dikkate alarak
tartışma ve analiz hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Russell, Aristoteles, Mantık, Epistemoloji, Tanım, Betimleme
Teorisi