Ratlarda di-isobütil fitalat uygulamasının testis dokusu üzerindeki etkileri ve Timokinon'un koruyucu rolünün belirlenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Selçuk Üniversitesi, Veteriner Fakültesi/ Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veteriner Hekimliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Yasemin Öznurlu
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu çalışmada erkek ratlarda prepubertal dönemden başlayarak pubertaya kadar diisobütil fitalat (DIBP) uygulamasının testis dokusu üzerindeki etkileri ve timokinonun koruyucu etkinliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla 50 adet Wistar albino ırkı 4 haftalık erkek ratlar kullanıldı. Ratlar kontrol (n:6), taşıyıcı kontrol (n:6), 500 mg/kg DIBP (n:8), 750 mg/kg DIBP (n:8), timokinon (n:6), 500 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon (n:8) ve 750 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon (n:8) olmak üzere 7 gruba ayrıldı. Deney sonunda ratlar ksilazin-ketamin anestezisi altında sakrifiye edilerek testis dokusu örnekleri alındı. Tüm gruplardan elde edilen sağ testis doku örneği %10'luk formol solüsyonunda sol testis doku örneği ise Bouin solüsyonunda tespit edildi. Tespit edilen dokular rutin histolojik yöntemler ile takip edilerek parafinde bloklandı. Hazırlanan bloklardan 6 μm kalınlığında seri kesitler alındı. Alınan seri kesitlerde histolojik, histomorfometrik ve histopatolojik değerlendirmeleri gerçekleştirebilmek için Crosmon'ın üçlü boyaması, Hematoksilen Eozin ve PAS reaksiyonu ile Leydig hücrelerindeki StAR ekspresyonunun belirlenmesi amacıyla StAR immünohistokimyasal boyamaları yapıldı. Hazırlanan preparatlar ışık mikroskobu altında değerlendirilerek mikro görüntüleme tekniği ile fotoğrafları çekildi. Tüm gruplardaki ratlardan alınan kan örneklerinden testosteron hormon düzeyleri belirlendi. Mikroskobik incelemede tubulus seminiferus kontortusların genel görünümleri, spermatik hücreler, Sertoli hücreleri, bazal membran yapısı ile intersitisyel alanlarda Leydig hücreleri ve kan damarlarının yapısı incelendi. Kontrol, taşıyıcı kontrol ve timokinon gruplarının normal histolojik yapıya sahip olduğu, 500 mg/kg DIBP, 750 mg/kg DIBP, 500 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon ve 750 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon gruplarında seminifer tubul yapısında bozulma, hiperemi, ödem, mononükleer hücre infiltrasyonu ve bazal membranda kalınlık artışı (p<0,05) tespit edildi. Histomorfometrik değerlendirmelerde seminifer tubul çaplarının, seminifer tubul sayılarının ve Johnsen skorlamasının gruplar arasında anlamlı farklılıklar (p<0,05) gösterdiği dikkati çekti. Testosteron hormon düzeyleri ölçümleri sonucunda tüm gruplar arasında istatistiki açıdan anlamlı bir farklılığın (p>0,05) olmadığı gözlendi. İmmunohistokimyasal değerlendirmeler sonucunda intersitisyel alandaki StAR pozitif Leydig hücrelerinin immünopozitivitesi kontrol, taşıyıcı kontrol ve timokinon gruplarında, 500 mg/kg DIBP, 750 mg/kg DIBP, 500 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon ve 750 mg/kg DIBP + 10 mg/kg timokinon gruplarına kıyasla daha yüksek olduğu tespit edildi (p<0,05). Çalışma sonunda DIBP maruziyetinin testis dokusunda olumsuz histolojik etkiler oluşturduğu ve 10 mg/kg timokinon dozunun bu olumsuz etkiler karşısında koruyucu etkinlik gösteremediği tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Di-isobütil fitalat; testis; timokinon; rat