Akademik Veri Yönetim Sistemi
TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2025 - 2026
Laktoz intoleransının (LI) dünya genelinde %65 oranında bir yaygınlığa sahip olduğu tahmin edilmektedir ve bu durum, bireylerin laktozu sindirme güçlüğü nedeniyle süt ürünlerinden kaçınmalarına yol açabilmektedir. LI, süt ürünlerinde yüksek oranda bulunan laktozun tam olarak sindirilememesi sonucunda mide-bağırsak sisteminde rahatsızlık yaratır. Bu durum, laktoz içeren yiyecek ve içeceklerin tüketiminden kaçınma davranışını beraberinde getirerek, özellikle kalsiyum ve diğer temel besin maddelerinin yetersiz alımına neden olabilir. Kalsiyum, sinir hücreleri arasındaki sinyal iletimi ve kas fonksiyonları gibi birçok biyolojik süreçte önemli rol oynar ve bu mineralin eksikliği nörodejeneratif hastalıkların gelişim riskini artırabilir. Bu proje, laktoz intoleransının alzheimer hastalığı, parkinson hastalığı, amiyotrofik lateral skleroz (ALS) ve multipl skleroz (MS) gibi nörodejeneratif hastalıkların gelişiminde nedensel bir rol oynayıp oynamadığını belirlemek amacıyla mendeliyen randomizasyon (MR) analizini kullanacaktır. MR analizi, genetik varyasyonları doğal bir deneysel araç olarak kullanarak gözlemsel çalışmalarda sıklıkla karşılaşılan karıştırıcı etkileri en aza indirir ve daha güvenilir nedensel çıkarımlar yapılmasını sağlar. Bu bağlamda, MR analizinin sunduğu avantajlar, laktoz intoleransı gibi beslenme alışkanlıkları ve nörodejeneratif hastalıklar arasındaki potansiyel nedensel ilişkilerin incelenmesinde önemli bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. Proje kapsamında, Avrupa ve Asya kökenli geniş popülasyonlardan elde edilen çeşitli genom çapında ilişkilendirme çalışmaları (GWAS) veri setleri kullanılacaktır. FinnGen, BioBank Japan ve UK BioBank gibi büyük biyobankalardan elde edilen veriler analiz edilerek, laktoz intoleransı olan bireylerde nörodejeneratif hastalık riskinin potansiyel etkileri araştırılacaktır. Veriler, LI’nin süt ürünlerinden kaçınmaya bağlı olarak nörodejeneratif süreçleri etkileyebileceği hipotezini test etmek için kapsamlı bir şekilde değerlendirilecektir. Elde edilen veriler sayesinde laktoz intoleransının uzun vadeli sağlık etkileri ve nörodejeneratif hastalık riskleri üzerindeki etkilerini anlamaya yönelik değerli bilgiler sunması beklenmektedir. Proje bulgularının, laktoz intoleransı bulunan bireylerde nörodejeneratif hastalık riskini azaltmaya yönelik koruyucu stratejilerin geliştirilmesine bilimsel bir temel oluşturması hedeflenmektedir.