Ülkemize Endemik Olan ve Doğa Kaynaklı Afetlerin Etkisi ile Nesli Yok Olma Tehlikesi ile Karşı Karşıya Zygaenidae (Lepidoptera) Türleri Üzerinde Araştırmalar

TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2023 - 2023

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
Başlama Tarihi: Haziran 2023
Bitiş Tarihi: Aralık 2023

Proje Özeti

Lepidoptera takımının Zygaenoidea üstfamilyasına giren Zygaenidae familyası, iki altfamilya içerisinde (Procridinae ve Zygaeninae) çok sayıda endemik tür içermektedir. Kumsal alanlar, kayalıklar ve kuru maki alanlarından, çeşitli ağaçlık alanlara hatta yüksek Alp dağları ve en kuzey bölgelere kadar büyük ekolojik farklılıklar gösteren alanlarda yaşama yeteneğine sahip olan Zygaenidae familyasının ülkemizde 56 türü bilinmektedır.

İklim değişikliği ve olumsuz çevre koşulları, son yıllarda doğadaki tüm yaşamsal olayları etkilemekte ve biyoçeşitlilik üzerindeki zararlı etkilerini günden güne artırmaktadır. Bu projede, ülkemizin biyoçeşitliliğinin ortaya konması amacıyla, endemik birçok türü bünyesinde barındırdığından da dolayı önemli bir yere sahip olan Zygaenidae (Lepidoptera) familyası ile ilgili, ülkemize endemik yada yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan beş zygaenid türü hakkında güncel bilgilerin araştırılması amaçlanmıştır. Arazi çalışmaları ülkemizin Akdeniz, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde, Mersin, Niğde, Kayseri, Erzurum ve Van illeri ve ara güzergahlarda, 2023 yılının temmuz ayında gerçekleştirilmiştir.

Ülkemize endemik Zygaena problematica Naumann, 1966’nın Mersin ili, Çamlıyayla’daki tanımlandığı lokasyonlarda, habitatı olarak belirlenen orman açıklıklarının çok azaldığı belirlenmiş, bu türle simpatrik olan Zygaena graslini Lederer 1855 alanda uçtuğu halde Z. problematica türüne ait bireyler gözlemlenememiştir.

Proje kapsamında gerçekleştirilen arazi çalışmaları ile ülkemizin doğusunda olduğu bilinen Zygaena cambysea Lederer, 1869, Sivas, Gürün, Mazıkıran Geçidi’nde ilk defa belirlenmiş ve bu türün ülkemizdeki en batı lokasyonu olarak literatüre geçmiştir.

Projenin diğer bir hedef türü Zygaena mana (Kirby, 1892)’nın, literatürde iki şüpheli örneğinin bulunduğu ifade edilen Erzurum (Ardahan), Göle’deki lokasyonda Zygaena osterodensis Reiss, 1921’in uçtuğu belirlenmiştir. Bu türün kelebekleri kültüre alınarak, yumurta ve larva dönemleri takip edilmiş ve ülkemizde bu türle ilgili ilk biyolojik çalışmaları yapılmıştır.

Ayrıca proje ile çalışma alanında sekiz Zygaenidae türünün uçuş alanları ve tarihleri belirlenmiştir: Zygaena cuvieri Boisduval, [1828], Z. cambysea Lederer, 1869, Z. minos/purpuralis, Zygaena graslini Lederer 1855, Zygaena olivieri Boisduval, [1828], Zygaena loti ([Denis & Schiffermüller], 1775), Zygaena osterodensis Reiss, 1921, ve Zygaena lonicerae (Scheven, 1777).