Akademik Veri Yönetim Sistemi
Uyanık G. (Yürütücü), Yüksel M., Kaya M.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Diğer, 2026 - 2027
Sunulan bu çalışmada, koyunlarda gebelik muayenesinde yaygın olarak kullanılan farklı ultrasonografi tekniklerinin (transrektal, transabdominal ve transvajinal) hayvanlarda oluşturduğu akut stres yanıtının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma; üreme sezonu dışında (Nisan 2026) olan 120 baş multipar İvesi ırkı koyun üzerinde yürütülecektir. Çalışmaya dahil edilen koyunlar (n=120) tesadüfi örnekleme yöntemi ile Kontrol (n=30), Transrektal (n=30), Transabdominal (n=30) ve Transvaginal (n=30) olmak üzere dört gruba ayrılacaktır. Senkronizasyon amacıyla koyunların tamamına; 20 mg flugestone asetat (FGA) içeren intravaginal süngerler (Chronogest®CR, MSD, ABD) yerleştirilecektir. Süngerler 7 gün süreyle vaginada tutulacak ve süngerlerin çıkartıldığı gün 500 IU eCG (Chronogest® PMSG, MSD, ABD) ve 75 μg d-kloprostenol (Senkrodin®, Vetaş, Türkiye) kas içi uygulanacaktır. Süngerler çıkartıldıktan 24 saat sonra, 10 koyuna 1 fertil koç düşecek şekilde koç katımı yapılacaktır. Östrüs/aşım takibine en az 72. saate kadar devam edilecek olup aşım günü 0. gün olarak kabul edilecektir. Aşım sonrası 35. günde, deney gruplarındaki koyunlara yalnızca kendi gruplarına ait ultrasonografi tekniği ile tek seferlik gebelik muayenesi uygulanacaktır. Kontrol grubundaki hayvanlara ultrasonografi yapılmaksızın, yalnızca stres parametrelerine yönelik ölçümler gerçekleştirilecektir. Akut stres yanıtının değerlendirilmesi amacıyla her hayvandan ultrasonografi öncesi (T0) ve muayene sonrası 30. dakikada (T30) olmak üzere iki zaman noktasında ölçüm alınacaktır. Stres değerlendirmesinde serum kortizol düzeyi, kalp atım hızı, solunum sayısı ve kızılötesi termografi ile göz yüzey sıcaklığı kullanılacaktır. Ayrıca ultrasonografi süresince alınan video kayıtları üzerinden, koyunlarda stres ve kaçınma davranışlarını yansıtan davranışsal parametreler niceliksel olarak analiz edilecektir.
Elde edilecek veriler ile farklı ultrasonografi tekniklerinin koyunlarda oluşturduğu akut stres yükü karşılaştırmalı olarak ortaya konulacak; böylece gebelik muayenesinde yalnızca tanısal doğruluk değil, hayvan refahı açısından da en uygun yaklaşımın belirlenmesine bilimsel dayanak sağlanacaktır. Çalışmanın sonuçlarının, koyun yetiştiriciliğinde refah odaklı veteriner uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlaması ve saha koşullarında ultrasonografi tekniği seçimine yönelik rasyonel öneriler sunması beklenmektedir.