Peyzaj Potansiyeli Analizi ile Türkiye Karanlık Gökyüzü Parklarının Belirlenmesi

Turizm, ülkelere ekonomik katkısı olan en önemli faaliyet alanlarının başında gelmektedir. Halk, turizm kavramı için rekreasyon faaliyetlerini yaparken çevre üzerinde olumsuz etkileri de olmaktadır. Dolayısıyla da doğal kaynaklar üzerinde baskı artmakta ve bu kaynakların taşıma kapasitesi aşılmaktadır. İnsanların değişen bilinç seviyesine bağlı olarak günümüzde daha doğal alanlarda rekreasyon faaliyetleri yapma isteği de artmıştır. Buna bağlı olarak ortaya çıkan ekoturizm anlayışı koruma-kullanma dengesini gözeten sürdürülebilir kullanım anlayışını desteklemektedir.

Dünyada, gökyüzü gözlemi, astro-fotoğrafçılık gibi etkinlikleri içeren ve bir eko-turizm faaliyeti olan astro-turizm olgusu son yıllarda artmaktadır. Bu faaliyetler karanlık gökyüzüne sahip, şehirlerden uzak alanlarda bulunan ve Karanlık Gökyüzü Parkları (KGP) olarak adlandırılan özel alanlarda yapılabilmektedir. Buna karşın kentlerdeki nüfusun artışı ile özellikle dış aydınlatma kaynaklı ışıklar gece gökyüzünün görülmesini engelleyecek boyutlara ulaşmıştır. Dolayısıyla KGP alanlarının belirlenerek bu alanların yerel ve merkezi yönetimler aracılığıyla yasal statü ile korunması gerekmektedir.

Ülkemiz turizm politikaları doğrultusunda da kitle turizminin yarattığı ekolojik, ekonomik ve sosyal baskının azaltılması adına eko-turizm faaliyetlerinin ve çeşitliliğinin artırılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede Türkiye’de astro-turizmin yaygınlaşması ve desteklenmesi amacıyla KGP’ler için ülke çapında uygun KGP alanlarının belirlenmesi bir fırsat ve ihtiyaç olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülkemiz ölçeğinde KGP’nın belirlenmesi; geleneksel arazi çalışmaları, noktasal ölçümler ve klasik haritalama yöntemleri ile hem zaman hem maliyet açısından olası değildir. Ancak teknolojiye paralel gelişim gösteren ve geniş alanlarda çok daha hızlı, ekonomik ve etkin konuma dayalı bilgi edinilmesini ve buna bağlı olarak da mekansal, konumsal, uzaysal analizlerin yapılmasına olanak veren Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojileri bu amacı olası kılmaktadır.

KGP için uygunluk belirlenmesi süreci uzaktan algılama ve CBS yardımıyla elde edilen ışık kirliliği katmanına ek olarak bulutluluk, topoğrafik ve sosyo-ekonomik verilere ait katmanları da kullanılarak çok kriterli karar analiz yöntemi ile gerçekleştirilecektir. Elde edilen uygunluk çıktısı temel alınarak belirlenen potansiyel uygun alanlar için gerek fiziki gerekse sosyo-ekonomik planlarlara entegrasyonu (ilgili yerel, bölgesel ve ülkesel çapta) ve potansiyel astro-turizm alanları olarak tespit edilen KGP’lerin “korunan alanlar mevzuatı” ile ilişkilendirilip yasal statüsü kazandırılması adına öneriler geliştirilecektir. Böylelikle Türkiye genelinde astro-turizm potansiyeli olan alanların bir envanteri de hazırlanabilecektir. Bu veri setiyle de bu alanlar, uluslararası standartlarda değerlendirilebilecek, dolayısıyla da bilimsel açıdan desteklenecek çalışmaların önünün açılması da sağlanacaktır.

Türkiye’de henüz sertifikalandırılmış bir KGP bulunmamaktadır (bkz. IDA web sayfası). Resmi olmamakla birlikte 2-3 farklı bölgede KGP araştırmaları sürdürüldüğü bilinmektedir. Türkiye Uzay Ajansı, bu alandaki motivasyonu artırmıştır.

Proje ile Astro-Turizm olgusu yaygınlaştırılacak, KGP için uygun konumlar ulusal çapta ilk kez belirlenerek çevresel özellikleri ortaya konularak uzay bilimleri (astronomi, uzaktan algılama, CBS) çalışmalarıyla KGP sınıflandırma ölçeği (indeksi) uluslararası çapta ilk kez oluşturulacak, peyzaj planlama, doğa koruma, korunan alanlar gibi başlıklar kapsamında KGP’nın dikkate alınmasını sağlayacak, KGP’lerin ulusal ve uluslararası tanınırlığını artıracak ve bilim-toplum kapsamında Karanlık gökyüzünün önemi iletilerek bu konunun aktörlerinin yeni KGP oluşumunda lider olmaya teşvik edilecektir. Aynı zamanda, bu çalışma, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yayınladığı “İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030)” raporunda belirtilen "Işık Kirliliğinin Önlenmesine Yönelik Mevzuat" eksikliğini gidermeye katkı sunacak önemli bir araştırmadır.