Şeyhoğlu Mustafa'nın Marzubân-nâme Tercümesi ile Kul Mes'ud'un Kelile ve Dimne Tercümesi'nde geçen ikilemeler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, YENİ TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ATİKE KARAOĞLAN
Danışman: YASEMİN ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İkileme, anlamı güçlendirmek amacıyla, anlamları birbirine eş, zıt olan veya sesleri birbirini andıran kelimelerin yan yana gelmesiyle oluşur. İkilemeler hakkında bugüne kadar pek çok eser üzerinde araştırma ve incelemeler yapılmıştır. Bu araştırmalar, Türkçenin tarihi bilinen ve bünyesinde ikilemeleri barındıran en eski eserlerini de kapsayacak şekildedir. Bu durum dilimizde yer alan ikilemelerin ne kadar köklü bir geçmişe sahip olduğunu gösterir. Eski Anadolu Türkçesinde ve günümüz Türkiye Türkçesinde ikilemeleri oluşturan sözcüklerin, Türkçenin yanında Arapça ve Farsça sözcüklerle de kurulduğu görülmektedir. Dolayısıyla Eski Anadolu Türkçesinde ve günümüzde kullanılan ikilemeleri oluşturan bazı kelimelerin, köken bakımından, alıntı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum Türkçenin daha önceki tarihî dönemlerinde ve Eski Anadolu Türkçesi döneminde farklı dillerle etkileşime girmesiyle açıklanabilir. Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait iki metin olan, Şeyhoğlu Mustafa'nın "Marzubân-nâme'si" ile Kul Mes'ud'un "Kelile ve Dimne Tercümesi" adlı eserleri malzeme olarak kullanılmıştır. Bu eserler içerisinde yer alan ikilemeler yapı, anlam ve köken bakımından üç ana başlık altında sınıflandırılmış ve tespit edilen her ikileme, eser içerisinde yer aldığı cümlelerle birlikte incelenmiştir. Çalışmanın asıl amacı, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait olan Şeyhoğlu Mustafa'nın Marzubân-nâme Tercümesi ile Kul Mes'ud'un Kelile ve Dimne Tercümesi'nde yer alan ikilemeleri yapı, anlam ve köken, bakımından incelemektir. Çalışmanın giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, önemi ve kullanılan malzemeler üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise ikileme için farklı araştırmacıların kullandığı terimlere yer verilmiştir. Bu bölümde ayrıca ikileme üzerine farklı sözlüklerden alınan tanımlar ve araştırmacıların ikilemeler hakkındaki görüşleri yer almaktadır. Bunun dışında, malzeme olarak kullanılan Şeyhoğlu Mustafa'nın "Marzubân-nâme Tercümesi" ile Kul Mes'ud'un "Kelile ve Dimne Tercümesi" adlı eserleri hak-kında da bilgi verilmiştir. İnceleme kısmının ilk bölümünde Şeyhoğlu Mustafa'nın "Marzubân-nâme Tercümesi" ile Kul Mes'ud'un "Kelile ve Dimne Tercümesi" adlı eserlerindeki ikile-meler yapı, anlam ve köken bakımından üç ana başlıkta incelenmiştir. İkilemelerin her biri madde olarak verilmiştir. Her maddede verilen ikileme, içinde bulunduğu cümlelerle birlikte "Yapı Bakımından İkilemeler, Anlam Bakımından İkilemeler, Köken Bakımından İkilemeler," olmak üzere üç ana başlıkta ve bu ana başlıklarda yer alan alt başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında metinlerden elde edilen ikilemelerin sayısı, hangi ikilemelerin daha çok kullanıldığıyla ilgili elde edilen verilerle birlikte inceleme aşamasındaki veriler değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: İkileme, Marzubân-nâme, Kelile ve Dimne, Yapı, Köken.